Քառյակներ

  1. Երկու սև ամպ
  2. Քառյակներ /1, 2, 3
  3. Սասունցի Դավիթ /1, 2
  4. Չաղչաղ թագավորը
  5. Մոծակն ու մրջյունը /1

Քառյակներ. 1

ԵՐԿՈՒ ՍԵՎ ԱՄՊ

Վաղուց թողած բարձր ու կանաչ

Գահը իրենց հանգստության,

Երկու սև ամա, հողմի առաջ,

Գնում էին հալածական։

Հողմը սակայն չար հոսանքով

Բաժնել, ջոկել չէր կարենում,

Ինչքան նրանց լայն երկնքով

Դես ու դեն էր քշում, տանում։

Ու անդադար գնում էին

Քշված հողմի կատաղությամբ,

Իրար կպած ու միասին,

Երկու սև ամա, երկու սև ամպ…

Հովհաննես Թումանյան. նախագիծ

Հովհաննես Թումանյան /նախագիծ/

Ընթերցարան 4

Ընթերցարան 5-6

Նամակներ, հոդվածներ

Հովհ. Թումանյան. մեդիափաթեթ

 Հովհաննես Թումանյան, «Իմ երգը»

Գանձեր ունեմ անտա՜կ, անծե՜ր,

Ես հարուստ եմ, ջա՜ն, ես հարուստ

Ծով բարություն, շնորհք ու սեր

Ճոխ պարգև եմ առել վերուստ։

Անհուն հանքը իմ գանձերի,

Սիրտս է առատ, լեն ու ազատ.

Ինչքան էլ որ բաշխեմ ձրի—

Սերն անվերջ է, բարին՝ անհատ։

Երկյուղ չունեմ, ահ չունեմ ես

Գողից, չարից, չար փորձանքից,

Աշխարհքով մին՝ ահա էսպես

Շաղ եմ տալիս իմ բարձունքից։

Ես հարուստ եմ, ես բախտավոր

Իմ ծննդյան պայծառ օրեն,

Էլ աշխարհ չեմ գալու հո նոր,

Իր տվածն եմ տալիս իրեն։

1918թ.

Հարցեր և առաջադրանքներ՝

  1. Ի՞նչ գանձերի մասին է խոսում բանաստեղծը. ո՞վ է նվիրել նրան /ներկիր կարմիր գույնով/:
  2. Պատմիր քնարական հերոսի մասին. բնութագրիր նրան:
  3. Բառարանի օգնությամբ բացատրիր գանձ բառը:  Էլ ի՞նչը կամ ո՞ւմ գանձ կհամարես:
  4. Բացատրիր ծով բարություն մակդիրը:
  5. Ըստ բանաստեղծության՝ լրացրու բառակապակցությունները

……………, …………….. գանձեր

…………… պարգև

………….., ………………., …………… սիրտ

……………. սեր

……………… բարի

  1. Իմ բարի, բարի … /գրավոր պատմիր /:
  2. Քանդիր վերուստ բառը, ընդգծիր ածանցը. այդ ածանցով գրիր ուրիշ բառեր:
  3. Բանաստեղծությունից դուրս գրիր ածանցավոր բառերը՝ ընդգծելով ածանցները: Բացատրիր ածանցների իմաստները:

Ինքնակենսագրություն

Թմբկաբերդի առումը

  1. Համառոտ պատմիր պոեմը:
  2. Ո՞ր հերոսն է ավելի մանրամասն ներկայացված: Կարմիր գույնով նշիր համապատասխան տողերը :
  3. Կապույտ գույնով նշիր Թմբկա տիրուհուն նկարագրող տողերը:
  4. Ի՞նչ է ասում այս ստեղծագործությունը՝

ա. կյանքի մասին,

բ. գործի մասին:

Քո կարծիքով՝  դրանցից ո՞րն է պոեմի հիմնական ասելիքը:

  1. Համեմատիր նախերգանքն ու վերջին գլուխը: Ո՞րն է դրանց դերը:

Թմբկաբերդի առումը—կարդում է Սուրեն Քոչարյանը

Ինչպես է գրվել <<Ալմաստ>> օպերան:

ՊԱՏՐԱՆՔ

Վեր է կացել էն սարում
Մեր Չալակը իր թևից.
Գնում է մութ անտառում,
Քաջ ախպերս ետևից։

Զրնգում են նըրանք խոր

Էն անտառում կուսական.
Ես կանչում եմ նորից նոր,
Ինձ թվում է, թե կգան…

Զո՜ւր… վաղուց են, ա՜խ, նըրանք

Մեր սարերից գնացել.
Էն զիլ ձեներն են մենակ
Իմ ականջում մնացել…

Հարցեր և առաջադրանքներ՝՝

  1. Բացատրիր պատրանք, կուսական, թև բառերը:
  2. Ո՞րն է, ըստ քեզ, <<խոր>> բառի տեղը զրնգում են խոր, թե՞ խոր անտառում: Պատճառաբանիր պատասխանդ:
  3. Բացատրիր վերնագիրը: Փորձիր փոխել վերնագիրը:
  4. Ո՞րն է վերնագրին ամենից մոտ բառը:
  5. <<Հիշում եմ>>՝ շարադրիր մտքերդ:

 

ՀԱՄԵՐԳ

Վտակը ժայռից ներքև է թռչում,

Թափ առած ընկնում քարերի գլխին,

Զարկում ավազին, շաչում է, ճչում,
Ճչում անհանգիստ, փրփուրը բերնին։

Ինչպես ծերունին, ձենով պառաված,
Ձայնակցում է ժիր թոռնիկի երգին,
Այնպես է ծերուկ անտառը կամաց
Արձագանք տալի ջրի աղմուկին։

Այնինչ բնության զվարթ համերգի

Ունկնդիրն անխոս ու հավերժական,
Ժայռը մտախոհ՝ իր մռայլ մտքի
Ետևից ընկած լսում է նրան։

<<Սասունցի Դավիթ>>

<<Չախչախ թագավորը>>

<<Քեֆ անողին քեֆ չի պակսիլ>>

Հարցեր և առաջադրանքներ՝

  1.  Ըստ հետևյալ վերնագրերի համառոտ պատմիր

ա. Փինաչի հասանը,

բ. Ջրավաճառ Հասանը,

գ. Հասանը պալատում,

դ. Վերջին փորձություն:

  1. Բնութագրիր Հասանին՝ ասածներդ հաստատելով հեքիաթի համապատասխան տողերով:
  2. Բացատրիր հեքիաթի վերնագիրը:
  3. Հորինիր նոր վերնագիր այս հեքիաթի համար և պատճառաբանիր:

<<Մոծակն ու մրջյունը>>

<<Համերգ>>

Քառյակները

Երկու սև ամպ

Հարցեր և առաջադրանքներ՝

  1. Արձակ շարադրիր բանաստեղծությունը /գրավոր/;
  2. Թվարկիր հերոսներին և բնութագրիր նրանց;
  3. Ի՞նչ հակադրություն ես տեսնում ա. հերոսների միջև բ. ամպերի նախկին և ներկա վիճակների միջև
  4. Ո՞րն է բանաստեղծության հիմնական իմաստն արտահայտող տող. նշիր;
  5. Ի՞նչն է գերակշռում բանաստեղծության մեջ՝ գո՞յնը, թե՞ շարժումը. պատճառաբանիր;
  6. Ինքդ վերնագրիր բանաստեղծությունը;

Ահմադը /ընթերցարան 5-6, էջ 245/

Հարցեր և առաջադրանքներ՝

  1. Վերնագրիր պատմվածքի մասերը:
  2. Ներկայացրու հայ ընտանիքի և թուրք ծառայի հարաբերությունները:
  3. Դուրս գրիր օրհնանքները: Ավելացրու այդ շարքը:
  4. Ըստ հնչերանգի նախադասությունները լինում են՝ պատմողական, հրամայական, հարցական, բացականչական: Պատմվածքից դուրս գրիր յուրաքանչյուրից մեկ նախադասություն:

Լոռեցի Սաքոն /Ընթերցարան 5-6, էջ153/

Հարցեր և առաջադրանքներ՝

  1. Անծանոթ բառերը դուրս գրիր և բառարանի օգնությամբ բացատրիր:
  2. Կարմիր գույնով ներկիր ժայռերը պատկերող հատվածը, կանաչ գույնով՝ Դևբեդը, կապույտով՝ քաջքերին, ձորը՝ դեղին գույնով:
  3. Վարժ, սահուն կարդալ, որևէ հատված սովորել անգիր:

Ա՜Խ, Ի՜ՆՉ ԼԱՎ Է ՍԱՐԻ ՎՐԱ

Ա՜խ, ի՜նչ լավ են սարի վրա
Անցնում օրերն անու՜շ անու՜շ,
Անրջային, թեթևասահ,
Ամպ ու հովերն անուշ անուշ:

Ահա բացվեց թարմ առաոտ,
Վարդ է թափում սարուն-քարին,
Շաղ են շողում ծաղիկ ու խոտ,
Շնչում բուրմունք եդեմային:

Ա՜խ, ի՜նչ հեշտ են սարի վրա
Սահում օրերն անուշ անուշ,
Շվին փչեց հովիվն ահա
Աղջիկն ու սերն անուշ անուշ:

Հարցեր և առաջադրանքներ՝

  1. Տարվա ո՞ր եղանակն է նկարագրված բանաստեղծության մեջ:Հիմնավորիր պատասխանդ:
  2. Դուրս գրիր բնության պատկերները:
  3. Բացատրիր հետևյալ պատկերը.

Ահա բացվեց թարմ առավոտ,

Վարդ է թափում սարին, քարին:

4. Բանաստեղծության մեջ ի՞նչն է ավելի շատ՝ զգացմո՞ւնքը, թե՞ մտածմունքը:

Նախագծի վերջում՝

  1.  Ուսումնական նյութերի ստեղծում /ռադիոլուր, ֆիլմ/:
  2. Բլոգում ունենալ Հովհաննես Թումանյան թղթապանակը՝ համապատասխան նյութերով:
  3. 2-3 բանաստեղծություն անգիր սովորել:
  4. 2 քառյակ իմանալ անգիր. նկարել կամ ձևավորել յուրաքանչյուր քառյակի էջը:

 Ուսումնական նյութեր՝

  1. Երկու սև ամպ
  2. Քառյակներ /1, 2, 3,4
  3. Սասունցի Դավիթ /1, 2
  4. Չաղչաղ թագավորը
  5. Մոծակն ու մրջյունը /1, 2, 3
  6. Քառյակներ
  7. Քառյակներ
  8. Հուշեր Թումանյանից                                                                                                                                         9. Համերգ /1                                                                                                                                                        10. Բոլորն են նրան ճանաչում                                                                                                                       11. Սիրում են նրան                                                                                                                                     12. Պարծենում ենք մեր Հովհաննես Թումանյանով                                                                                                       13. Է՜հ, բախտի տերը թաղեմ

 14. Համերգ

15. Հուշեր Թումանյանից

 

Հ. Թումանյան. քառյակներ

Վերջացա՜վ…
Կյանքս մաշվեց, վերջացա՜վ.
Ինչ հույս արի` փուչ ելավ,
Ինչ խնդություն` վերջը ցա՜վ։

Ա՛նց կացա՜ն…
Օրերս թռան, ա՛նց կացա՜ն.
Ախ ու վախով, դարդերով
Սիրտըս կերա՜ն, ա՛նց կացա՜ն։

Ո՞ւր կորա՜ն…
Մոտիկներըս ո՞ւր կորա՜ն.

Ինչքան լացի, ձեն ածի`

Ձեն չի տվին, լո՜ւռ կորան:

Ե՛տ չեկավ…
Գնա՜ց գնա՜ց, ետ չեկավ,
Անկուշտ մահին, սև հողին

Գերի մնաց, ետ չեկավ

Հիմի բացե՜լ են հանդես
Երգիչները իմ անտես
Ջա՜ն, հայրենի՛ ծղրիդներ,
Ո՞վ է արդյոք լսում ձեզ։

Երկու դարի արանքում,
Երկու քարի արանքում,
Հոգնել եմ նոր ընկերի
Ու հին ցարի արանքում։

Ծով է իմ վիշտն, անափ ու խոր,
Լիքն ակունքով հազարավոր.
Իմ զայրույթը լիքն է սիրով,
Իմ գիշերը` լիքն աստղերով։

Ե՛տ եկե՜ք…
Գարնան վարար գետ եկե՛ք
Անցա՜ծ օրեր, խի՛նդ ու սե՛ր,
Դարձե՜ք, իրար հետ եկե՜ք։

Հին աշխարհքը ամեն օր
Հազար մարդ է մտնում նոր,
Հազար տարվան փորձն ու գործ
Ըսկսում է ամեն օր։

Ինչքա՜ն ցավ եմ տեսել ես,
Նենգ ու դավ եմ տեսել ես,
Տարել, ներել ու սիրել,-
Վատը` լավ եմ տեսել ես։
Քանի՜ ձեռքից եմ վառվել,
Վառվել ու հուր եմ դառել,
Հուր եմ դառել` լույս տվել,
Հույս տալով եմ սպառվել։

Երազումս մի մաքի
Մոտս եկավ հարցմունքի.
― Աստված պահի քո որդին,
Ո՞նց էր համը իմ ձագի:

Ո՜նց է ժպտում իմ հոգին
Չարին, բարուն,― ամենքին.
Լույս է տալիս ողջ կյանքիս
Ու էն ճամփիս անմեկին։

Ի՜նչ ես թռչում, խև-դև սի՛րտ,
Հազար բանի ետև, սի՛րտ,
Ես ո՞նց հասնեմ հազար տեղ
Քեզ պես թափով, թեթև, սի՛րտ։

Մի հավք զարկի ես մի օր.
Թըռա՜վ, գընաց վիրավոր։
Թըռչում է միշտ իմ մըտքում
Թևը արնոտ ու մոլոր։

Լինե՜ր հեռու մի անկյուն,
Լինե՜ր մանկան արդար քուն,
Երազի մեջ երջանիկ,
Հաշտ ու խաղաղ մարդկություն։

Արևելքի եդեմներին իջավ պայծառ իրիկուն,
Հեքիաթական պալատներում ըսպասում են իմ հոգուն.
Ի՜նչ եմ շինում էս ցեխերում, աղմուկի մէջ վայրենի…
Ա՜խ, թէ նորից գտնեմ ճամփան, դեպի էնտե՜ղ, դեպի տուն…

1919 Նոյեմբերի 21

Հէ՜յ ագահ մարդ, հե՜յ անհոգ մարդ, միտքդ երկար, կյանքըդ կարճ,
Քանի՜ քանիսն անցան քեզ պես, քեզնից առաջ, քո առաջ.
Ի՜նչ են տարել նըրանք կյանքից, թե ի՛նչ տանես դու քեզ հետ,
Խաղաղ անցիր, ուրախ անցիր երկու օրվան էս ճամփեդ։

1919, Նոյեմբեր

Ո՞ր աշխարքում ունեմ շատ բան, միտք եմ անում` է՞ս, թե էն.
Մեջտեղ կանգնած միտք եմ անում, չեմ իմանում` է՞ս, թե էն.
Աստված ինքն էլ, տարակուսած, չի հասկանում ինչ անի.
Տանի՜, թողնի՜,- ո՞րն է բարին, ո՞ր սահմանում` է՞ս, թե էն։

Կորցրել եմ, ո՞ւր գըտնեմ,
Տեղըդ իմաց տուր` գըտնեմ,
Ման եմ գալի էս մըթնում
Մեզ մոտ գալու դուռ գըտնեմ։

Ամեն անգամ քո տվածից երբ մի բան ես դու տանում,
Ամեն անգամ, երբ նայում եմ, թե ի՞նչքան է դեռ մնում,-
Զարմանում եմ, թէ` ո՜վ շռայլ, ի՜նչքան շատ ես տվել ինձ,
Ի՜նչքան շատ եմ դեռ քեզ տալու, որ միանանք մենք նորից։

Կյանքս արի հրապարակ, ոտքի կոխան ամենքի.
Խափան, խոպան ու անպըտուղ, անցավ առանց արդյունքի։
Ի՜նչքան ծաղիկ պիտի բուսներ, որ չըբուսնավ էս հողին…
Ի՜նչ պատասխան պիտի ես տամ հող ու ծաղիկ տվողին…

1921, Սեպտեմբերի 5

Իմ կնունքին երկինքը` ժամ, արևը` ջահ սրբազան,
Ծիածանը նարոտ եղավ, ամէնքի սերն` ավազան.
Սարը եղավ կնքահայրս, ցողը` մյուռոն կենսավետ,
Ու կնքողը Նա ինքն եղավ, որ սահմանեց ինձ պոետ։

1921, Հոկտեմբեր

Աղբյուրները հնչում են
ու անց կենում,
Ծարավները տենչում են
ու անց կենում,
Ու երջանիկ ակունքներին
երազուն`
Պոետները կանչում են
ու անց կենում։

1922, Հունիսի 9

Ի՜նչ իմանաս ըստեղծողի
գաղտնիքները անմեկին.
Ընկեր տըվավ, իրար կապեց
Էս աշխարհքում ամենքին.
Բանաստեղծին թողեց մենակ,
մե՜ն ու մենակ իրեն պես,
Որ Իրեն պես մըտիկ անի
ամեն մեկին ու կյանքին։

1920, Մարտի 30

Էնքան շատ են ցավերն,
ավերն իմ սըրտում,
Էնքան տըրտում կորան լավերն
իմ սըրտում…
Չեմ էլ հիշում չար ու խավար
էս ժամին`
Ե՛րբ են փայլել ուրախ օրերն
իմ սըրտում։

1922, Հուլիսի 12

Խայամն ասավ իր սիրուհուն.- «Ոտըդ ըզգույշ դիր հողին,
Ո՜վ իմանա ո՜ր սիրունի բիբն ես կոխում դու հիմա…»:
Հեյ ջա՜ն, մենք էլ ըզգույշ անցնենք, ո՜վ իմանա, թե հիմի
Էն սիրուհու բի՞բն ենք կոխում, թե հուր լեզուն Խայամի։

1920, Ապրիլի 6

ե՜յ ճամփանե՛ր, ճամփանե՛ր.
Անդարձ ու հին ճամփաներ,
Ովքե՞ր անցան ձեզանով,
Ո՞ւր գնացին ճամփաներ։

1922

― Տիեզերքում աստվածային մի ճամփորդ է իմ հոգին.
Երկրից անցվոր, երկրի փառքին անհաղորդ է իմ հոգին.
Հեռացել է ու վերացել մինչ աստղերը հեռավոր,
Վար մնացած մարդու համար արդեն խորթ է իմ հոգին։

— Էս է, որ կա… Ճիշտ ես ասում. թասդ բե՛ր։
Էս էլ կանցնի` հանց երազում, թասը բե՛ր։
Կյանքն հոսում է տիեզերքում զնգալեն,
Մեկն ապրում է, մյուսն սպասում. թասդ բե՛ր։

1922, Օգոստոսի 24

Հովհ. Թումանյան

Հովհ. Թումանյան

nor.mskh.am/node/7472